Tiểu sử

Vũ Trọng Phụng là một trong những cây bút tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Cuộc đời ông tuy ngắn ngủi (20.10.1912 - 13.10.1939) nhưng di sản tinh thần mà ông để lại khá đồ sộ: hơn 50 tác phẩm (28 truyện ngắn, 9 tiểu thuyết, 8 phóng sự, 6 kịch bản, 1 dịch thuật), trong đó có một số được xem là kiệt tác như Kỹ nghệ lấy Tây (1934), Giông tố (1936), Số đỏ (1936), Vỡ đê (1936). Ngoài ra, còn có một số bài viết tranh luận, phê bình văn học và hàng trăm bài báo về các vấn đề chính trị, xã hội, văn hóa... Ngược lại, người khác viết về ông và tác phẩm của ông cũng không phải ít: tính đế nay có tới 3 chuyên luận và không dưới 200 bài báo! Điều đó cho thấy "Vũ Trọng Phụng là một trong những hiện tượng phức tạp". Thậm chí trước đây, có thời gian tên tuổi và văn nghiệp của ông bị xem là "có vấn đề" và treo lơ lửng trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại. Vì sao ? GS Nguyễn Đăng Mạnh trong một bài viết đăng trên tờ Thể Thao & Văn 42 (17.10.1987) đã lý giải: "Vũ Trọng Phụng với những vấn đề của ông luôn luôn được đặt đi đặt lại để bàn luận hoặc sôi nổi, hoặc ngấm ngầm trong giới nghiên cứu, phê bình và sáng tác văn học. Tuy nhiên, người ta nói và viết về ông thì nhiều nhưng hiểu về ông một cách chính xác và thấu đáo thì chưa có bao nhiêu. Đã thế, một số cây bút phê bình, vì những động cơ khác nhau, lại hay thêu dệt chung quanh ông nhiều chuyện hay có, dở có để hoặc tâng bốc ông quá đáng, hoặc vu cáo ông, mạt sát ông, khiến vấn đề Vũ Trọng Phụng càng thêm rắc rối".

Cuốn Nhà văn Vũ Trọng Phụng với chúng ta (NXB Tp Hồ Chí Minh, tháng 10.1999) do GS Trần Hữu Tá sưu tầm - biên soạn - giới thiệu vừa ra mắt nhân kỷ niệm 60 năm ngày Vũ Trọng Phụng qua đời là một công trình nghiêm túc, công phu nhằm "xem xét sơ lược vấn đề Vũ Trọng Phụng trong non 70 năm qua" với ý hướng thể hiện "sự trân trọng đúng mức của chúng ta hôm nay đối với thành quả sáng tạo của ông cho nền văn học Việt Nam hiện đại". GS Trần Hữu Tá lạc quan nghĩ rằng "thời gian tới, vấn đề Vũ Trọng Phụng cũng như nhiều vấn đề lý thú và phức tạp khác của văn học Việt Nam - nhất là của những năm trước Cách mạng tháng Tám - sẽ được giới nghiên cứu tìm hiểu kỹ lưỡng, thấu đáo hơn, dưới ánh sáng của quan điểm đổi mới của Đảng về văn hóa nghệ thuật". Đó là nội dung cơ bản của phần thứ nhất - Tác giả và vấn đề - sau khi đã điểm qua tiểu sử và tác phẩm của nhà văn Vũ Trọng Phụng. Phần thứ hai tập hợp 24 bài viết của những cây bút tên tuổi cùng thời với nhà văn Vũ Trọng Phụng, phần lớn là bạn bè thân hữu của ông, như: Ngô Tất Tố, Tam Lang, Lan Khai Nguyễn Tuân, Nguyễn Triệu Luật, Thanh Châu, Lưu Trọng Lư, Lê Văn Trương, Hoàng Cầm, Vũ Bằng, Nguyễn Vỹ, Đào Duy Anh, Nguyên Hồng, Nguyễn Công Hoan... Những bài này, giúp người đọc tiếp cận và cảm thông sâu sắc với "một tài năng hiếm thấy nhưng chịu một số phận truân chuyên, chìm nổi cũng hiếm thấy" qua cảm xúc và hồi tưởng của những người viết. Phần thứ ba gồm 53 bài viết tiêu biểu cho những nhận định khác nhau thậm chí trái ngược nhau về con người và tác phẩm Vũ Trọng Phụng qua 3 giai đoạn: trước Cách mạng tháng Tám (1934-1945); những năm kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) và chống Mỹ giải phóng miền Nam (1955 - 1975); từ ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất đến nay (sau 1975). Qua đó, có lẽ đủ cho thấy bề rộng cũng như chiều sâu của "hiện tượng" Vũ Trọng Phụng...
Ba phần trên đây được "dàn dựng" một cách hữu cơ, có hệ thống trên cơ sở tuyển chọn xấp xỉ 80 bài viết lấy từ văn bản gốc và sắp xếp theo trình tự thời gian - giúp người đọc có một cái nhìn khách quan, đa chiều, sáng rõ về chân dung Vũ Trọng Phụng trên nhiều khía cạnh khác nhau: gia thế, con người, cuộc đời, văn nghiệp, tư tưởng ... qua đó góp phần làm rõ sự thật về con người và tác phẩm Vũ Trọng Phụng cũng như giành lại cho ông ngôi vị vốn có trên văn đàn. Như nhà thơ quá cố Chế Lan Viên đã từng đúc kết: "Trước hết và sau cùng văn học Việt Nam mà thiếu Vũ Trọng Phụng là thiệt thòi cho chúng ta chứ không phải cho Vũ Trọng Phụng".